حضرت صلاح الدین علی نادر عنقا، پیر کنونی مکتب طریقت اویسی شاه مقصودی در کتاب «تئوری من» می فرماید:

"عرفان بطور کلی بعنوان جهات مکنونه اسلام شناخته شده است. عرفان از لغت «عرف» مشتق گردیده و به معنی شناخت است. در این مقوله منظور از شناخت، خودشناسی است که به شناخت واقعیت هستی و مملو شده انسان از علوم الهی و شناخت خداوند منجر میگردد. عرفان جوهره تعالیم و طریق و روش عملکرد پیامبران است. بدین علت است که من عرفان را «واقعیت دین» تعریف نموده­ام."[1]

در طول زمانها دانشمندان الهی در صدد برآمده اند که کیفیّت غیر قابل توصیف یگانگی اسرارآمیز وجود را بیان نمایند. این یگانگی، جوهره پیام همه ادیان بوده است. ولی شرایط بیرونی و جهالت نسبت به تعالیم پیامبران منجر به از خود بیگانگی و کج فهمی موجود در میان پیروان این ادیان گردیده است. نقطه انشعاب و انفراق در ادیان آداب و رسومی و تشکیلاتی زمانی ایجاد میشود که کلمات تهی از معنی و تصورات واهی در اذهان جایگزین واقعیت دین میگردد و انشعابات و تفرقه را دامن میزند. نقطه اشتراک نیز تجربه یک حقیقت واحد یعنی واقعیت دین است.

خداوند در قرآن کریم سوره انبیاء ٢١ آیه ٢٩ می فرماید:

همانا این است ملت شما ملتی یگانه و منم پروردگار شما پس مرا بپرستید.

عرفان در اصل واقعیت دین و جوهره اسلام است. ایمان بر یگانگی خداوند دراسلام در شهادت «لا اله الّا الله» - نیست معبودی جز خدا- تجلی میابد. حصول چنین یگانگی از طریق تسلیم به علم ذاتی مکنون در مرکزیت وجودی انسان میّسر میشود و استقرار و آرامش و بقا را حاصل می نماید. انسانی که به منبع علم ذاتی در کٌنه خویش دست یابد و بعبارتی "من" حقیقی خویش را بشناسد موجودیت او تسلیم علم ذاتی و قوانین حقیقی و وجود گردیده و اصل تسلیم او را شامل میشود و این همان مرتبه ای از آزادی، و رهایی و عشق و جذبه است که در نوشته های عرفای شامخ متجّلی میباشد.[2]

وجه مشخصه صوفیان در تربیت و پرورش ابعاد ملکوتی خود و همچنین رعایت کامل مسائل ظاهری اسلام است. در عرفان تعالیم پیامبران درمراتب سه گانه و براساس شریعت (قوانین اسلام) و طریقت (سیرباطنی) و حقیقت (وصول به حق) توصیف شده است. حضرت صلاح الدین علی میرابوالفضل عنقا در آثار خود به نقل از شیخ نجم الدین کبری فرموده است:

"تصوف بر سه مرتبه است: شریعت و طریقت و حقیقت. فرمود: شریعت مانند کشتی است و طریقت مانند دریا و حقیقت مانند دٌر. پس هر کس خواستار دٌر گردید کشتی را سوار شده راهی دریا میشود و به دٌر میرسد."[3]

امام جعفر صادق(ع)، در مورد نماز و مراتب سه گانه آن میفرمایند:

"نماز، خدمت و قربت و وصلت است."

سالک راه حق در جستجوی وصال و یگانگی است و به برکت جذبه عشق است که فواصل مجازی ما بین خالق و مخلوق درهم شکسته و یگانگی حاصل میشود. درا ینجاست که سالک راستین در کنه وجود خویش در کعبه دل شهادت به یگانگی خداوند میدهد:

شهادت میدهم به یگانگی خداوند "معبودی نیست جز خدا"

عرفان چگونگی شناخت واقعیت انسان را از طریق تزکیه و پاکسازی و زدودن حجابهای غفلت می آموزد. چنین شناختی به برکت "معلم وجود" میّسر میشود. معلم در عرفان، عارف و بعبارتی "پیر طریقت" نامیده میشود که در اصل "روشنایی راه" میباشد زیرا که نورانیت او روشنگر و هادی سالک در سفر خودشناسی است. حضرت امام محمد باقر (ع) امام پنجم شیعیان می فرماید:

"معلم / امام جوهره ایست مجّرد که میبایست ازجانب خداوند به نورانیت در دل مؤمن به او معرفی گردد."

عارف، هادی و راهگشای صبوری است که عروج روحانی سالک را میّسر میسازد. سالک راستین به برکت نورانیت معلم وجود از ضلالت و تاریکیها رها شده و شاهد نور حقیقت در کنه موجودیت خود میگردد و به واقعیت وجودی خود که همان واقعیت دین است پی میبرد.

خداوند در قرآن کریم سوره نجم ٥٣ آیه ١١ میفرماید: دل تکذ یب نکرد آنچه را دید

1 Molana Salaheddin Ali Nader Angha, Theory “I” (Riverside, CA: M.T.O. Shahmaghsoudi Publication,
2002) p. 122.
2 Ibid. p. 166.
3 Molana Shah Maghsoud Sadegh Angha, Al-Rasa’el-Purification and Enlightenment of the Hearts, (Tehran,
M.T.O. Shahmaghsoudi Publication®, 1975) p.4.